महाराष्ट्रातील वडजी गावात हवेपासून रोज 500 लिटर पाणी तयार

महाराष्ट्रातील वाशिम जिल्ह्यातील वडजी गावाने वायुमंडलीय नमीपासून रोज 500 लिटर पिण्याचे पाणी तयार करण्यासाठी एक अद्वितीय तंत्रज्ञान लागू केले आहे. या उपक्रमाला मेघदूत असे नाव देण्यात आले आहे, ज्यामुळे गावातील सुमारे 2,000 रहिवाश्यांच्या जलसंकटाच्या समस्येवर उपाय मिळाला आहे, जे आधी पाणी आणण्यासाठी एक किलोमीटरपेक्षा अधिक चालण्यास भाग पाडले जात होते, विशेषतः उन्हाळ्यात.

इतिहासात, वडजीला पिण्याच्या पाण्याची मर्यादित उपलब्धता भासली आहे, जी स्थानिक भूजल स्रोतांच्या कमी होण्यामुळे आणखी गंभीर झाली आहे. केंद्रीय भूजल मंडळाच्या अहवालांनुसार, रिसोड तालुक्यातील अनेक गावांना भूजलाच्या उपलब्धतेच्या संदर्भात अर्ध-आक्रामक श्रेणीमध्ये ठेवले गेले आहे. मेघदूत तंत्रज्ञानाचा परिचय या समुदायाच्या जल आवश्यकतांच्या दृष्टिकोनात एक महत्त्वाचा बदल दर्शवतो, जो हवा मधील नमीचा उपयोग करतो.

मेघदूत प्रणाली हवेतील नमी काढण्यासाठी फॅन्सचा वापर करते, जिथे ती एक फिल्टरिंग प्रक्रियेतून जाते. त्यानंतर, हवेचे ओस बिंदूपर्यंत थंड केले जाते, ज्यामुळे जलवाष्प तरल बूँदांमध्ये संघटित होते. एकत्रित पाणी सक्रिय कार्बन फिल्टरिंग आणि पराबैंगनी विकिरणाद्वारे आणखी शुद्ध केले जाते, ज्यामुळे ते पिण्यासाठी सुरक्षित बनते. ही तंत्रज्ञान न केवळ पिण्याच्या पाण्याचा एक नवीन स्रोत प्रदान करते, तर पारंपरिक भूजल स्रोतांवर अवलंबन कमी करते.

हा उपक्रम हैदराबादच्या CSIR-IICT च्या शास्त्रज्ञांनी आणि मैत्री एक्वाटेकच्या सहकार्याने विकसित केला आहे. वडजी ग्राम पंचायतने या तंत्रज्ञानाला गावात आणण्यात महत्त्वाची भूमिका निभावली, आणि युनिट स्थानिक शाळांमध्ये स्थापित करण्यात आले आहे, जेणेकरून मुलांना आणि रहिवाशांना सहज प्रवेश मिळवता येईल. या धोरणात्मक स्थापनामुळे समुदायाच्या आरोग्य आणि कल्याणात सुधारणा होईल.

जरी मेघदूत तंत्रज्ञान वडजीच्या जल समस्यांचे समाधान देते, तरीही हे भूजल संरक्षण किंवा पावसाच्या पाण्याच्या संचयनाचे पर्यायी साधन नाही. प्रणालीची कार्यक्षमता स्थानिक वायुमंडलीय परिस्थितींवर अवलंबून असते आणि चालविण्यासाठी विद्युत आवश्यक आहे. तथापि, जर याची योग्य देखभाल केली गेली, तर हा नवोन्मेषी दृष्टिकोन इतर गावांसाठी एक मॉडेल म्हणून कार्य करू शकतो, ज्यामुळे भविष्यात जल प्रवेशाच्या पद्धतीत बदल होऊ शकतो.