पुण्यात महाराष्ट्रातील पहिली मुरेल मच्छी हैचरी सुरू
पहिली मुरेल हैचरी स्थानिक शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी आणि मत्स्यपालनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू करण्यात आली.
महाराष्ट्रातील पहिली मुरेल हैचरी १८ सप्टेंबर २०२६ रोजी पुण्यात सुरू झाली.
ही हैचरी गुणवत्ता असलेल्या फिंगरिंगचे उत्पादन करण्यासाठी स्थापन करण्यात आली आहे.
या कार्यक्रमात ८० शेतकऱ्यांनी भाग घेतला आणि मुरेल मच्छी प्रजननावर चर्चा केली.
१८ सप्टेंबर २०२६ रोजी, महाराष्ट्राने पुण्यातील कणस येथे भीमाशंकर मत्स्य केंद्रात आपल्या पहिल्या मुरेल मच्छी हैचरीचे उद्घाटन केले. या कार्यक्रमाचे उद्घाटन ICAR- केंद्रीय मत्स्य शिक्षण संस्थान, मुंबईचे संचालक डॉ. एन. पी. साहू यांनी केले, ज्यामध्ये राज्य मत्स्य विभाग आणि स्थानिक प्रशासनाचे अनेक मान्यवर उपस्थित होते. ही उपक्रम क्षेत्रातील शाश्वत मत्स्यपालन पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी व्यापक प्रयत्नांचा भाग आहे.
ही हैचरी ICAR-CIFE आणि महाराष्ट्र राज्य मत्स्य विभाग यांच्यातील सहकार्याने स्थापन करण्यात आली आहे, ज्याचा उद्देश स्थानिक शेतकऱ्यांमध्ये मुरेल मच्छीच्या वाढत्या मागणीला पूर्ण करणे आहे. उद्घाटनासोबतच आयोजित जागरूकता कार्यक्रमात मुरेल मच्छीच्या प्रजनन आणि संस्कृतीचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले. हे उपक्रम अत्यंत आवश्यक आहे, कारण पुणे क्षेत्रातील अनेक शेतकऱ्यांनी मुरेल फिंगरिंगची मागणी केली आहे, ज्यामुळे त्यांच्या शेतातील तलावांचा उपयोग कमी झाला आहे.
NASF-CCF-यंग सायंटिस्ट प्रोजेक्ट अंतर्गत, ICAR-CIFE च्या टीमने जुलै आणि ऑगस्ट २०२६ मध्ये पट्टेदार मुरेल (Channa striata) च्या प्रजनन चाचण्या यशस्वीरित्या घेतल्या, ज्यामुळे सुमारे २.५ लाख हैच्लिंग आणि ४५,००० फिंगरिंगचे उत्पादन झाले. प्रजननासाठी सुधारित पेप्टाइड-आधारित हार्मोनल फॉर्मूलेशनचा वापर प्रभावी ठरला आहे, आणि अधिक बीज उत्पादनासाठी पुढील चाचण्या सुरू आहेत. या विकासामुळे क्षेत्रातील मत्स्यपालनाची उत्पादकता मोठ्या प्रमाणात वाढण्याची अपेक्षा आहे.
ही हैचरी गुणवत्ता असलेल्या फिंगरिंगची विश्वसनीय पुरवठा करण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतातील तलावांचा पूर्ण उपयोग करण्यास मदत होईल, त्यामुळे मच्छी उत्पादन वाढेल आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला योगदान मिळेल. डॉ. साहू यांनी पुणे क्षेत्रात मुरेल क्लस्टर विकसित करण्याच्या महत्त्वावर जोर दिला, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना आणि उद्यमींना मत्स्यपालनात अधिक समर्थन मिळेल. त्यांनी ICAR-CIFE च्या तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि स्थानिक मच्छी शेतकऱ्यांच्या कौशल्यांना वाढवण्यासाठी आवश्यक प्रशिक्षण प्रदान करण्याच्या भूमिकेवर प्रकाश टाकला.
मुरेल हैचरीचे उद्घाटन वैज्ञानिक बीज उत्पादनाला प्रोत्साहन देण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे आणि महाराष्ट्रात शाश्वत आजीविकेसाठी मुरेल संस्कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. या कार्यक्रमात विविध जिल्ह्यांतील सुमारे ८० शेतकऱ्यांनी भाग घेतला, ज्यांनी चर्चेत भाग घेतला आणि ICAR-CIFE कडून मिळालेल्या समर्थनाबद्दल आभार व्यक्त केले, ज्यामुळे क्षेत्रातील एक जीवंत मत्स्यपालन पारिस्थितिकी तंत्राला प्रोत्साहन मिळाले.
