भारताने 190 अणु शस्त्रांसह प्रगत प्रणाली तयार केली

बुलेटिन ऑफ द अणु शास्त्रज्ञांच्या अहवालानुसार, भारताकडे सुमारे 190 अणु शस्त्र आहेत, जे प्रगत वितरण प्रणालींनी समर्थित आहेत. यामध्ये विमान, स्थळ आधारित क्षेपणास्त्र आणि पाणबुडी-लॉन्च प्रणालींचा समावेश आहे, जे एक व्यापक अणु त्रिकोण तयार करतात, जो शत्रूच्या क्षेत्रात खोलवर हल्ला करण्यास सक्षम आहे.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारताने अणु शस्त्रांच्या संदर्भात प्रथम वापर न करण्याची धोरण स्वीकारली आहे, जी आक्रमकतेच्या ऐवजी निरोधकतेवर जोर देते. हंस एम क्रिस्टेंसन आणि मॅट कोर्डा यांसारख्या तज्ञांनी तयार केलेल्या अहवालात असे नमूद केले आहे की या सिद्धांतानंतरही भारत आपल्या अणु वितरण क्षमतांचा आधुनिकीकरण आणि विस्तार करत आहे. यामध्ये प्रगत क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानाचा विकास आणि विद्यमान प्रणालींचा सुधारणा समाविष्ट आहे, जेणेकरून एक विश्वसनीय दुसऱ्या हल्ल्याची क्षमता सुनिश्चित केली जाऊ शकते.

अहवालात सहा कार्यरत बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र प्रणालींची ओळख पटवली आहे, ज्यामध्ये अग्नि श्रेणीचा समावेश आहे, जो लहान श्रेणीच्या पृथ्वी II पासून लांब श्रेणीच्या अग्नि V पर्यंत आहे, जो 5,000 किलोमीटरपेक्षा जास्त दूरच्या लक्ष्यांना हिट करण्यास सक्षम आहे. अग्नि V चा कॅनिस्टर लॉन्च डिझाइन त्वरित तैनातीस अनुमती देते, ज्यामुळे भारताची रणनीतिक प्रतिसाद वेळ महत्त्वपूर्णपणे वाढते. याव्यतिरिक्त, मिसाइलची मल्टीपल इंडिपेंडेंटली टार्गेटेबल री-एंट्री व्हीकल (MIRV) तंत्रज्ञान भारताच्या अणु क्षमतांमध्ये एक महत्त्वाची प्रगती दर्शवते, ज्यामुळे ती एकाच वेळी अनेक ठिकाणे लक्ष्य करू शकते.

भारताची अणु रणनीती समुद्री आधारावरही मजबूत झाली आहे, ज्यात INS अरिधमनच्या कमीशनिंगसह, जो तिसरी स्वदेशी अणु-संचालित पाणबुडी आहे. हे भारताच्या गुप्त प्रतिशोधी शक्तीला मजबूत करते, हे सुनिश्चित करते की तो हल्ला झाल्यानंतरही प्रभावीपणे प्रतिसाद देऊ शकेल. हवाई, स्थळ आणि समुद्र आधारित प्रणालींचा संयोजन भारताच्या मजबूत अणु निरोधक शक्तीच्या प्रति प्रतिबद्धतेला दर्शवतो.

आगामी काळात, अहवाल सूचित करतो की भारत त्याच्या अणु क्षमतांचा विकास करत राहील, तर प्रथम वापर न करण्याच्या धोरणाचे पालन करेल. क्षेत्रीय तणाव वाढत असताना, एक विश्वसनीय निरोधकाची आवश्यकता महत्त्वाची राहते. क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान आणि पाणबुडी क्षमतांमध्ये भविष्यातील विकास भारताच्या रणनीतिक स्थितीला आकार देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावेल.