जुन्नर वन विभागाने दोन मादी तेंदूंना गर्भनिरोधक लस दिली

महाराष्ट्रातील जुन्नर वन विभागाने वन्यजीव व्यवस्थापनाच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलत दोन मादी तेंदूंना गर्भनिरोधक लस यशस्वीरित्या दिली आहे. केंद्रीय पर्यावरण मंत्रालयाने मंजूर केलेल्या पायलट अभ्यासाचा भाग म्हणून, या उपक्रमाचा उद्देश मानव-वन्यजीव संघर्ष असलेल्या क्षेत्रांमध्ये तेंदूंच्या जनसंख्येचे नियंत्रण करण्यासाठी गर्भनिरोधक पद्धतींची कार्यक्षमता तपासणे आहे.

लस घेतल्यानंतर, दोन्ही तेंदू त्यांच्या नैसर्गिक आवासात परत सोडण्यात आले. वन संरक्षक आशीष ठाकरे यांनी या प्रकल्पाची माहिती दिली की हा उपक्रम वन्यजीव (संरक्षण) अधिनियम, 1972 अंतर्गत कार्यरत आहे, ज्यामुळे याच्या कायदेशीर आणि पारिस्थितिक महत्त्वावर प्रकाश पडतो. हा अभ्यास मानव-वन्यजीव संपर्क असलेल्या क्षेत्रांमध्ये तेंदूंची संख्या प्रभावीपणे नियंत्रित करण्यासाठी गर्भनिरोधक उपायांची कार्यक्षमता तपासण्याचा प्रयत्न करतो.

हा प्रकल्प जुन्नर वन विभाग, भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदच्या राष्ट्रीय प्रजनन आणि बाल आरोग्य संशोधन संस्थे (ICMR-NIRRCH) आणि टीम RESQ च्या पशुवैद्यकीय तज्ञांच्या सहकार्याने कार्यरत आहे. या संशोधनाच्या भाग म्हणून, ICMR शास्त्रज्ञ तेंदूंच्या रक्ताच्या नमुन्यांचे विश्लेषण करणार आहेत, ज्यामुळे हार्मोनल बदलांची देखरेख केली जाईल आणि लसाचे दीर्घकालीन परिणाम मूल्यांकन केले जाईल.

या उपक्रमाचे परिणाम केवळ जनसंख्या नियंत्रणाच्या पलीकडे आहेत. मानव-वन्यजीव संघर्ष असलेल्या क्षेत्रांमध्ये तेंदूंची संख्या कमी करून, हा प्रकल्प स्थानिक समुदायांच्या सुरक्षेसाठी महत्त्वाचा ठरतो, तर वन्यजीवांचे संरक्षण देखील सुनिश्चित करतो. हे दृष्टिकोन वन्यजीव समृद्ध क्षेत्रांमध्ये पारिस्थितिक आरोग्य आणि मानवाच्या हितांमध्ये संतुलन साधण्याच्या आवश्यकतेचे प्रतिबिंबित करते.

आगामी काळात, हा अभ्यास लसीकरण केलेल्या तेंदूंची देखरेख करेल आणि गर्भनिरोधक लसीच्या प्रभावीतेवर डेटा गोळा करेल. भविष्यातील मूल्यांकन हे निश्चित करतील की या पद्धतीला इतर क्षेत्रांमध्ये लागू करता येईल का, जिथे तेंदूंच्या जनसंख्येसह मानव संपर्काच्या समान समस्या आहेत.