महाराष्ट्रात दोनहरी मानसून संकट: 2025 चा पूर आणि 2026 चा दुष्काळ

महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्र अत्यंत हवामानाच्या पॅटर्नमुळे त्रस्त आहे, ज्यामुळे अन्न सुरक्षा आणि शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेवर परिणाम होत आहे.

A
Aapla Nagpur Desk
21 Nov 2026, 11:44 AM IST · 2 मिनिट वाचन
Source: ThePrint
महाराष्ट्रात दोनहरी मानसून संकट: 2025 चा पूर आणि 2026 चा दुष्काळ
महत्त्वाचे मुद्दे
1

महाराष्ट्राने 2025 मध्ये अत्यधिक पावसापासून 2026 मध्ये गंभीर दुष्काळाचा सामना केला.

2

राज्य सरकारने प्रभावित शेतकऱ्यांसाठी विविध दुष्काळ सहाय्य उपाययोजना लागू केल्या आहेत.

3

जलवायु-स्मार्ट कृषी पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे.

महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्र सध्या गंभीर दोनहरी संकटाचा सामना करत आहे, 2025 मध्ये 109.1% सामान्य पावसामुळे बाढ़ीच्या संकटात सापडले आणि 2026 मध्ये 19% कमी पावसामुळे दुष्काळाचा सामना करावा लागला. या नाटकीय बदलामुळे राज्यातील 358 तालुक्यांपैकी 308 दुष्काळ प्रभावित घोषित करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेवर गंभीर परिणाम झाला आहे.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, महाराष्ट्र भारताच्या कृषी उत्पादनाचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे, जे साखर, ज्वारी, कांदा आणि इतर महत्त्वाच्या पिकांचे उत्पादन करण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान देतो. तथापि, अनियमित मानसून पॅटर्नने अन्न सुरक्षा संदर्भात चिंता वाढवली आहे. राज्य सरकारने 14.15 मिलियन हेक्टरवर 33% हानी झाल्याची माहिती दिली आहे, ज्यामुळे 116 लाखांहून अधिक शेतकरी प्रभावित झाले आहेत. ही स्थिती कृषी क्षेत्राच्या हवामानातील बदलांबाबतच्या संवेदनशीलतेचे प्रदर्शन करते.

सध्याच्या संकटाच्या उत्तरात, महाराष्ट्र सरकारने दुष्काळाच्या सहाय्य उपाययोजनांची एक मालिका लागू केली आहे, ज्यामध्ये पिकांच्या कर्जांचे पुनर्रचना करणे आणि शेतकऱ्यांना आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे समाविष्ट आहे. प्रभावित शेतकऱ्यांसाठी 7,500 कोटी रुपये मंजूर करण्यात आले आहेत, त्याचबरोबर चाऱ्याच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी महाराष्ट्र चारा विकास धोरण लागू करण्यात आले आहे. या उपक्रमांचा उद्देश तात्काळ संकट कमी करणे आणि शेतकऱ्यांना आवश्यक समर्थन प्रदान करणे आहे.

महाराष्ट्रातील कृषी आव्हानांचे परिणाम राज्याच्या सीमांपलीकडे जातात, कारण उत्पादनातील अडथळा राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा आणि बाजार स्थिरतेवर परिणाम करू शकतो. राज्यातील कृषी कार्यबल, जे एकूण 43.2% आहे, त्यांच्या उपजीविकेसाठी सततच्या हवामानाच्या पॅटर्नवर अवलंबून आहे. महाराष्ट्र विविध पिकांचे प्रमुख उत्पादक असल्याने, कोणत्याही महत्त्वाच्या अडथळ्यामुळे संपूर्ण देशावर परिणाम होऊ शकतो.

आगामी काळात, राज्य जलवायु-स्मार्ट कृषी पद्धतींवर लक्ष केंद्रित करीत आहे, शेतकऱ्यांसाठी निर्णय घेण्यास मदत करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करीत आहे. महाविस्तार प्लॅटफॉर्मसारख्या उपक्रमांचा उद्देश स्थानिक पातळीवर हवामान आणि बाजाराच्या परिस्थितीवर सल्ला देणे आहे, ज्यामुळे लाखो शेतकऱ्यांना फायदा होतो. महाराष्ट्र या आव्हानांचा सामना करत असताना, जलवायु परिवर्तनाच्या बदलांना तोंड देण्यासाठी लवचिकता निर्माण करण्यावर जोर दिला जाईल, तर शेतकऱ्यांना अस्थिर हवामानाच्या पॅटर्नमध्ये त्यांच्या उपजीविकेची काळजी घेता येईल.

💬या बातमीबद्दल आपले मत काय आहे?आपले मत काय आहे?

पुढे वाचा

महाराष्ट्र मानसून संकट: पूर आणि दुष्काळ 2026