महाराष्ट्रात 19% पावसाची कमतरता, गहू व गन्ना पिकांना धोका
राज्यातील पावसाची कमतरता कृषी स्थिरतेसाठी चिंता वाढवत आहे, एल नीनोचा धोका देखील आहे.
महाराष्ट्रात 19% पावसाची कमतरता आहे, ज्यामुळे गहू आणि गन्ना पिकांवर परिणाम झाला आहे.
19 जिल्ह्यांमध्ये पावसाची कमतरता आहे, ज्यात मराठवाडा 39% आणि विदर्भ 27% आहे.
एल नीनो जलसंकट वाढवू शकतो आणि सामान्यपेक्षा कमी हिवाळी पावसाचे कारण बनू शकतो.
महाराष्ट्रात सध्या 19% पावसाची महत्त्वाची कमतरता आहे, ज्यामुळे गन्ना आणि रबी पिकांच्या लागवडीसाठी गंभीर चिंता निर्माण झाली आहे. राज्याने जून ते सप्टेंबर दरम्यान फक्त 804.4 मिमी पाऊस मिळवला, तर सामान्य अपेक्षा 994.5 मिमी होती. ही कमतरता एक मजबूत एल नीनोच्या भविष्यवाण्यांबरोबर येत आहे, जी जलस्रोतांवर आणखी ताण आणू शकते आणि सामान्यपेक्षा कमी हिवाळी पावसाचे कारण बनू शकते.
पावसाची कमतरता राज्यात समान प्रमाणात नाही; 36 जिल्ह्यांपैकी 19 जिल्ह्यांनी अपर्याप्त पावसाची नोंद केली आहे, ज्यात मराठवाडा सर्वात गंभीर आहे, 39% कमी आहे, तर विदर्भात 27% आहे. याउलट, कोंकण क्षेत्राने तुलनेने चांगला प्रदर्शन केला आहे, ज्यात फक्त एक जिल्हा पावसाच्या कमतरतेचा सामना करत आहे. पावसाच्या या असमान वितरणामुळे शेतकऱ्यांसाठी आव्हाने निर्माण झाली आहेत, विशेषतः गन्ना उत्पादनावर अवलंबून असलेल्या क्षेत्रांमध्ये.
क्लाइमेट ट्रेंड्सच्या 16 ऑक्टोबरच्या विश्लेषणानुसार, कृषी पद्धतींमध्ये बदल दिसून येत आहे, ज्यामध्ये गन्ना आणि कापूस क्षेत्र कमी झाले आहे, तर दलहन आणि तिलहन क्षेत्र वाढले आहे. महाराष्ट्र, तेलंगणा, कर्नाटका, आंध्र प्रदेश आणि राजस्थान यांच्यासोबत, अधिकृतपणे दुष्काळ घोषित केला आहे, जो परिस्थितीच्या तीव्रतेचे संकेत देतो. केंद्रीय जल आयोगाने 8 ऑक्टोबरपर्यंत निरीक्षण केलेल्या जलाशयांमध्ये जिवंत साठा सामान्य स्तराच्या 87.08% वर असल्याचे सांगितले, तर पश्चिम क्षेत्रात हा 82.42% आहे.
या पावसाच्या कमतरतेचे व्यापक परिणाम स्थानिक कृषी आणि राष्ट्रीय अन्न पुरवठ्यासाठी चिंताजनक आहेत. भारत मौसम विज्ञान विभागाने देशाच्या मोठ्या भागात सामान्यपेक्षा कमी हिवाळी पावसाची आणि उच्च तापमानाची भविष्यवाणी केली आहे, ज्यामुळे रबी आणि उन्हाळी पिकांच्या उत्पादनावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. तज्ञांचा इशारा आहे की दीर्घकाळाच्या कोरड्या काळामुळे सिंचनाच्या आवश्यकतांमध्ये वाढ होऊ शकते, ज्यामुळे जलस्रोतांवर आणखी ताण येईल.
आगामी काळात, कृषी तज्ञ डॉ. जी व्ही रामानजनेयुलु यांनी कमी कालावधीच्या दलहन, तिलहन आणि बाजरीच्या लागवडीसह सुधारित माती व्यवस्थापन पद्धतींची शिफारस केली आहे, ज्यामुळे कमी झालेल्या मातीच्या आर्द्रतेवर आणि भूजल पुनर्भरणावर परिणाम कमी होऊ शकेल. एल नीनोच्या परिस्थितींच्या कायम राहण्याची अपेक्षा असताना, कृषी क्षेत्राने आगामी पिक चक्रात संभाव्य आव्हानांसाठी तयारी करणे आवश्यक आहे.
