गुजरात जल व्यवस्थापन मॉडेल महाराष्ट्राच्या दुष्काळासाठी सुचवले

भारताच्या पिण्याच्या पाण्य आणि स्वच्छतेच्या विभागाचे पूर्व सचिव परमेश्वरन अय्यर यांनी महाराष्ट्राच्या चालू दुष्काळाच्या संकटाचे प्रभावी व्यवस्थापन करण्यासाठी गुजरातच्या जल व्यवस्थापन मॉडेलचा स्वीकार करण्याचा सल्ला दिला आहे. हा सल्ला भारतीय व्यवस्थापन संस्थेत बंगलोर येथे एक अभ्यास सुरू करताना दिला गेला, जिथे अय्यरने जॉर्ज मेसन विद्यापीठातील डॅनियल डब्ल्यू स्मिथ आणि ऊर्जा, पर्यावरण आणि जल परिषद (CEEW) च्या नितिन बास्सी यांच्यासोबत सहकार्य केले. हा अभ्यास 2001 मध्ये तत्कालीन मुख्यमंत्री नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली गुजरातमध्ये जल व्यवस्थापनाच्या 25 वर्षांच्या विकासाचा अभ्यास करतो.

या संशोधनात नर्मदा-आधारित जल ग्रिड आणि जल व स्वच्छता व्यवस्थापन संघटनेची (WASMO) स्थापना यासारख्या महत्त्वाच्या उपक्रमांचा समावेश आहे, जे राष्ट्रीय कार्यान्वयनासाठी मूल्यवान संरचना म्हणून कार्य करू शकतात. अय्यरने आपल्या कार्यकाळातील अनुभवांची आठवण करून दिली आणि गुजरातमधील अनेक यशस्वी उपाय महाराष्ट्राच्या विशेष संदर्भात लागू केले जाऊ शकतात यावर जोर दिला. त्यांनी जल संरक्षण आणि प्रभावी नदी बेसिन व्यवस्थापन यासारख्या व्यापक दुष्काळ व्यवस्थापन धोरणांच्या महत्त्वावर जोर दिला.

अय्यरने सांगितले की जलाचा सुमारे 85 ते 90 टक्के उपयोग कृषी क्षेत्रात होतो, त्यामुळे कृषी पद्धतींमध्ये जल वापरावर लक्ष केंद्रित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यांनी सुचवले की काही उपाय तात्काळ असू शकतात, तर इतरांसाठी दीर्घकालीन दृष्टिकोन आवश्यक आहे, आणि शेतकऱ्यांना कमी जल-गहन पिके स्वीकारण्यासाठी प्रोत्साहित करणे आवश्यक आहे. त्यांनी महाराष्ट्र सरकारच्या या आव्हानांवर मात करण्याच्या वचनबद्धतेवर विश्वास व्यक्त केला आणि गुजरातमधून शिकलेल्या धड्यांचा फायदा होऊ शकतो असे सांगितले.

या वर्षी महाराष्ट्रात दुष्काळाची स्थिती तीव्र झाली आहे, ज्यामुळे अनेक तालुक्यांवर परिणाम झाला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नुकतेच नवी दिल्लीमध्ये केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्याशी भेट घेतली, जेणेकरून परिस्थितीवर चर्चा केली जाऊ शकेल आणि राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी (NDRF) कडून मदतीची मागणी केली जाऊ शकते. फडणवीस यांनी सांगितले की 265 हून अधिक तालुक्यात अधिकृतपणे दुष्काळ घोषित केला गेला आहे, आणि प्रभावित समुदायांना समर्थन देण्यासाठी मदतीचे उपाय लागू केले जात आहेत.

नितिन बास्सी यांनी दिल्लीतील यमुना नदीच्या स्वच्छतेसंबंधी शहरी आव्हानांवरही चर्चा केली. त्यांनी शहरी पायाभूत सुविधांमुळे निर्माण होणाऱ्या अडचणी आणि वाढत्या शहरांच्या मागण्या पूर्ण करण्यासाठी पायाभूत सुविधांचा एकसाथ विकास आवश्यक असल्यावर जोर दिला. बास्सी यांनी चालू असलेल्या प्रकल्पांवर प्रकाश टाकला, जसे की ओखला सिवेज उपचार संयंत्र, ज्याचा उद्देश नद्या प्रदूषित होण्यापासून वाचवणे आहे, आणि असे सूचित केले की गंगा नदीच्या किनाऱ्यावर विविध शहरांमध्ये अशा प्रयत्नांची अंमलबजावणी केली जात आहे.