नागपुरात दिवाळीच्या काळात हरे पटाख्यांविषयी कमी जागरूकता

दिवाळीच्या सणाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताच्या सुप्रीम कोर्टाने यावर्षी फक्त हरे पटाखे फोडण्याची परवानगी दिली आहे, तरीही नागपुरात या पर्यावरणपूरक पर्यायांबद्दल जागरूकता कमी आहे. या जागरूकतेच्या अभावामुळे स्थानिक बाजारात बनावट हरे पटाख्यांचा प्रसार होतो आहे.

नागपुर महानगरपालिका (NMC) ने यावर्षी 888 पटाखा स्टॉलसाठी परवाने दिले आहेत. तथापि, अलीकडील बाजार सर्वेक्षणात असे आढळले की खूप कमी विक्रेत्यांना खरे हरे पटाखे कोणते आहेत याची माहिती आहे. ही जागरूकता सामान्य जनतेपर्यंतही पोहोचली आहे, ज्यामुळे ते खरे आणि बनावट उत्पादने यामध्ये फरक करू शकत नाहीत.

हरे पटाखे, जे नागपुरातील CSIR-राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्थेने (CSIR-NEERI) विकसित केले आहेत, त्यांना CSIR-NEERI आणि पेट्रोलियम आणि विस्फोटक सुरक्षा संघटनेने (PESO) प्रमाणपत्र असणे आवश्यक आहे, तसेच सत्यापनासाठी QR कोड असावा लागतो. दुर्दैवाने, बाजारात अनेक उत्पादने CSIR-NEERI चा लोगो दर्शवतात परंतु आवश्यक PESO प्रमाणपत्र, नोंदणी क्रमांक किंवा कार्यरत QR कोड नसतो. ही परिस्थिती ग्राहकांना भ्रामक उत्पादने खरेदी करण्यास प्रवृत्त करते, ज्यामुळे ते नियमांचे पालन करीत असल्याचा भास निर्माण करतात.

खरे हरे पटाखे पारंपरिक पटाख्यांच्या तुलनेत अधिक पर्यावरणपूरक असतात, ज्यामध्ये लहान शेल आकार आणि कमी हानिकारक सामग्री असते. नियमित पटाखे सामान्यतः पोटॅशियम नाइट्रेट आणि बॅरियम नाइट्रेट यासारख्या हानिकारक रसायनांनी बनलेले असतात, तर हरे पटाख्यांच्या मिश्रणात धूळ आणि उत्सर्जन कमी करण्यासाठी झियोलाइट आणि लोखंडाच्या ऑक्साईड सारख्या सामग्रीचा समावेश केला जातो. चाचण्यांमध्ये हे नवीन मिश्रण 30-40% पर्यंत कण पदार्थ आणि गॅस उत्सर्जन कमी करू शकतात, ज्यामुळे ते एक अधिक टिकाऊ पर्याय बनतात.

आगामी काळात, उपभोक्त्यांनी आणि विक्रेत्यांनी हरे पटाख्यांविषयीची माहिती वाढवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जागरूकता मोहिमांचा वाढता वापर आणि प्रमाणपत्र आवश्यकतांचे कडक पालन यामुळे बनावट उत्पादनांच्या विक्रीमध्ये कमी होऊ शकते, यामुळे जनतेला सुरक्षितपणे एक हरित दिवाळी साजरी करता येईल.