चंद्रपूरमध्ये 73% भूजल कमी, नागपूरमध्ये गंभीर स्थिती

नागपूर विभागात भूजल स्तरात मोठी घट झाली आहे, जी कमी झालेल्या पावसामुळे झाली आहे. राज्य सरकारच्या भूजल सर्वेक्षण आणि विकास एजन्सी (GSDA) च्या अलीकडील आकडेवारीनुसार, सप्टेंबरच्या शेवटी भूजल स्तर गेल्या पाच वर्षांच्या सरासरीच्या तुलनेत 42% कमी झाला आहे. ही चिंताजनक स्थिती पाण्याच्या संकटाची आणि आगामी रबी हंगामात अडचणींची शक्यता दर्शवते.

चंद्रपूर जिल्हा सर्वात जास्त प्रभावित झाला आहे, जिथे भूजल स्तरात 73% कमी झाली आहे. चंद्रपूरचा जल स्तर 1.25 मीटर कमी होऊन 2.97 मीटर खाली गेला आहे, जे गेल्या पाच वर्षांच्या सरासरी 1.72 मीटरच्या तुलनेत आहे. नागपूर आणि वर्धा जिल्ह्यातही अनुक्रमे 52% आणि 55% कमी झाली आहे.

या सहा जिल्ह्यांच्या विभागात भूजल स्तरात सरासरी 0.80 मीटरची घट झाली आहे, ज्यामुळे जल स्तर 2.70 मीटर खाली गेला आहे. भंडारा जिल्ह्यात 46% कमी झाली आहे, तर गडचिरोली आणि गोंदिया यामध्ये अनुक्रमे 16% आणि 6% कमी झाली आहे. GSDA च्या निरीक्षण नेटवर्कमध्ये 622 अवलोकन विहिरींचा समावेश आहे, जो या परिस्थितीची गंभीरता दर्शवतो.

या भूजल कमीचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात, विशेषतः राज्यात वाढत्या दुष्काळाच्या परिस्थितीत. महसूल मंत्री चंद्रशेखर बावनकुले यांनी सांगितले की सोयाबीन, तूर, कापूस आणि मका यांसारख्या प्रमुख पिकांना मोठा नुकसान झाला आहे. त्यांनी इशारा दिला की आगामी रबी हंगामात अनेक प्रभावित क्षेत्रांमध्ये समाधानकारक परिणाम मिळण्याची शक्यता कमी आहे, ज्यामुळे पाण्याच्या संकटात वाढ होऊ शकते.

GSDA 1996-97 पासून पाऊस आणि भूजल स्तराचे वार्षिक मूल्यांकन करीत आहे, जे पेयजलाच्या कमतरतेची भविष्यवाणी करण्यासाठी महत्त्वाची माहिती प्रदान करते. हा अभ्यास महाराष्ट्र भूजल (पेयजल उद्देशांसाठी नियमन) अधिनियम, 1993 अंतर्गत अनिवार्य आहे, जो राज्यातील जल संसाधनांच्या व्यवस्थापनासाठी एक महत्त्वाचे साधन म्हणून कार्य करतो.