स्टॅनफोर्डच्या अभ्यासात चूह्यात मानव मस्तिष्क कोशिका समाविष्ट

स्टॅनफोर्ड विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांनी एक नवीन प्रयोगात्मक मॉडेल विकसित केले आहे ज्यामध्ये मानव मस्तिष्क ऊतके आनुवंशिकदृष्ट्या सुधारित चूह्यात समाविष्ट केली गेली आहेत. हे अध्ययन, जे नेचरमध्ये प्रकाशित झाले आहे, मानव मस्तिष्क विकास आणि तंत्रिका विकार समजून घेण्यासाठी नवीन मार्ग उघडते, तरीही तज्ञांचे म्हणणे आहे की याचा अर्थ असा नाही की चूह्यांना मानवासारखी विचारशक्ती किंवा चेतना प्राप्त झाली आहे.

या संशोधनात मानव स्टेम-सेल-व्युत्पन्न कॉर्टिकल ऑर्गेनॉइड्स नवजात चूह्यात प्रत्यारोपित केले गेले, ज्यांचा मस्तिष्क आनुवंशिकदृष्ट्या सुधारित करण्यात आला होता, ज्यामुळे मानव ऊतके वाढण्यासाठी जागा तयार झाली. हा दृष्टिकोन पारंपरिक मस्तिष्क ऑर्गेनॉइड्सच्या एक महत्त्वपूर्ण मर्यादेला सामोरे जातो, जे मानव मस्तिष्क विकासाच्या काही पैलूंना अनुकरण करण्यात सक्षम असतात, परंतु जीवित जीवाच्या संपूर्ण वातावरणाची कमतरता असते. या नवीन मॉडेलमध्ये, मानव ऊतके महत्त्वपूर्ण प्रमाणात वाढली आणि चूह्यांच्या तंत्रिका तंत्राशी संबंध स्थापित केले.

सीएसआयआर-सेलुलर आणि आणविक जीवविज्ञान केंद्रातील वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. ईश्वरिया वेंकटेश यांनी सांगितले की हा मॉडेल मानव न्यूरॉन्सच्या वर्तनाचा एकीकृत प्रणालीत समजून घेण्याचा एक चांगला संधी प्रदान करतो. या अध्ययनात मोठ्या स्तनधार्यांशी संबंधित आणविक लक्षणे असलेल्या न्यूरॉन्सची एक छोटी जनसंख्या ओळखली गेली, परंतु डॉ. वेंकटेश यांनी या शोधावरून व्यापक निष्कर्ष काढण्याबाबत सावधगिरी बाळगण्यास सांगितले. पूर्वीच्या संशोधनात मानव कॉर्टिकल ऑर्गेनॉइड्स नवजात चूह्यात परिपक्व होऊ शकतात हे दाखवले गेले होते, परंतु हा नवीन अभ्यास प्रत्यारोपणाच्या आधी एक मोठा कॉर्टिकल गुहा तयार करण्याचा प्रयत्न करतो.

मानव मस्तिष्क कोशिकांचे चूह्यात एकीकरण संभाव्य वर्तनात्मक बदलांच्या प्रश्नांना जन्म देते, परंतु तज्ञांचे म्हणणे आहे की यामुळे चूह्यांना मानवासारखी विचारशक्ती किंवा चेतना प्राप्त झाल्याचे कोणतेही पुरावे नाहीत. हैदराबाद विद्यापीठाचे प्रोफेसर रमेश कुमार मिश्रा यांनी सांगितले की मानव न्यूरॉन्सची उपस्थिती म्हणजे चूह्यांना मानव मस्तिष्क प्राप्त झाला आहे असे नाही. अध्ययनातील वर्तनात्मक मूल्यांकनात सामान्य चाल संरक्षित राहिली, परंतु बुद्धिमत्तेत कोणतीही महत्त्वाची वाढ दिसून आली नाही.

या संशोधनाचे परिणाम रोग अध्ययनाच्या क्षेत्रात महत्त्वाचे आहेत, कारण डॉ. सुधीर कुमार यांनी सांगितले की जीवंत मानव मस्तिष्क ऊतके मिळवणे तंत्रिका विज्ञानात एक मोठी आव्हान आहे. सध्याचा अभ्यास ऑटिझम किंवा मिर्गी सारख्या स्थितींसाठी तात्काळ उपचार प्रदान करत नाही, परंतु ते जीवंत तंत्रिका तंत्रामध्ये मानव न्यूरॉन्स पाहण्यासाठी एक आशादायक मॉडेल प्रदान करते. तथापि, या निष्कर्षांचे वैद्यकीय अनुप्रयोगांमध्ये रूपांतर करण्यात एक दशक किंवा त्याहून अधिक वेळ लागू शकतो. मानव ऊतके प्राण्यांच्या मॉडेलमध्ये समाविष्ट केल्याने नैतिक विचार अधिक जटिल होतील.