भारतात प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाचे वाढते प्रमाण: चिंता वाढत आहे
220 दशलक्षांपेक्षा जास्त भारतीय उच्च रक्तदाबाने प्रभावित आहेत, तर प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाचे प्रमाण वाढत आहे, परंतु या समस्येवर कोणतीही अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही.
भारतात 22 कोटींहून अधिक लोक उच्च रक्तदाबाने ग्रस्त आहेत, त्यापैकी फक्त 12% लोकांचे रक्तदाब नियंत्रित आहे.
प्रतिरोधी उच्च रक्तदाब आता उच्च रक्तदाब असलेल्या रुग्णांच्या सुमारे 30% वर परिणाम करीत आहे, जो पूर्वी 15% होता.
भारतामध्ये प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाबाबत व्यापक डेटा उपलब्ध नाही, ज्यामुळे या आरोग्य संकटावर उपाययोजना करणे कठीण झाले आहे.
भारतामध्ये उच्च रक्तदाब एक महत्त्वाची आरोग्य समस्या आहे, जी 22 कोटींहून अधिक व्यक्तींना प्रभावित करते, परंतु यामध्ये फक्त 12% रुग्णांचे रक्तदाब प्रभावीपणे व्यवस्थापित आहे. प्रतिरोधी उच्च रक्तदाब—जो तीन किंवा अधिक रक्तदाब कमी करणाऱ्या औषधांच्या वापरानंतरही सतत उच्च रक्तदाब असतो—रुग्णांच्या दरम्यान वाढत आहे. मुंबई, बेंगळुरू आणि चेन्नईसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये डॉक्टरांनी चिंता व्यक्त केली आहे की, सुमारे 30% उच्च रक्तदाब असलेल्या रुग्णांना उपचारांच्या प्रति प्रतिरोध आहे.
प्रतिरोधी उच्च रक्तदाब अनियंत्रित उच्च रक्तदाबापेक्षा भिन्न आहे, जो औषधांच्या खुराकात चुकणे किंवा अपर्याप्त उपचारांमुळे होऊ शकतो. ही स्थिती विविध अंतर्निहित आरोग्य समस्यांमुळे होऊ शकते, जसे की मूळव्याध आणि हार्मोनल असंतुलन. हृदयविकार तज्ञांनी प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाचे अचूक निदान करणे महत्त्वाचे असल्याचे सांगितले आहे, कारण चुकीच्या निदानामुळे अनुचित उपचार योजना तयार होऊ शकतात. 'व्हाइट कोट' प्रभावासारख्या घटकांना निदानाची पुष्टी करण्यापूर्वी दूर करणे आवश्यक आहे, ज्यामध्ये क्लिनिकल सेटिंगमध्ये रक्तदाबाचे वाचन कृत्रिमरित्या वाढते.
पी.डी. हिंदुजा रुग्णालयातील डॉ. अमेय उद्यवर यांसारख्या तज्ञांनी प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाच्या घटनांमध्ये महत्त्वपूर्ण वाढ नोंदवली आहे, ज्यामध्ये प्रभावित रुग्णांचा टक्का मागील काही वर्षांत 15% वरून 30% पर्यंत वाढला आहे. तथापि, भारतात प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाच्या प्रमाणाबाबत राष्ट्रीय डेटा उपलब्ध नसल्यामुळे या समस्येच्या खऱ्या प्रमाणाचा आढावा घेणे कठीण झाले आहे. जागतिक स्तरावर, अभ्यासांनुसार, उपचार घेत असलेल्या रुग्णांमध्ये सुमारे 10.3% प्रतिरोधी उच्च रक्तदाब असू शकतो, परंतु भारतात समान डेटा नसल्यामुळे सार्वजनिक आरोग्याच्या प्रतिक्रियांना अडथळा येतो.
भारतीय सरकारने उच्च रक्तदाबावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी विविध कार्यक्रम सुरू केले आहेत, ज्यामध्ये भारत उच्च रक्तदाब नियंत्रण उपक्रम समाविष्ट आहे, ज्याचा उद्देश उपचार प्रोटोकॉल मानकीकृत करणे आणि रुग्णांचे फॉलो-अप सुधारित करणे आहे. या प्रयत्नांनंतरही प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाची ओळख आणि उपचारामध्ये महत्त्वाचे अंतर आहेत, ज्यामध्ये अनेक रुग्ण अद्याप अनियंत्रित किंवा निदान न केलेले आहेत. ही आव्हाने चिकित्सीय जडता वाढवतात, जिथे आरोग्य सेवा प्रदाते अनियंत्रित राहणाऱ्या रुग्णांसाठी उपचार योजना समायोजित करण्यात अयशस्वी ठरतात.
आगामी काळात, वैद्यकीय तज्ञांनी एंटीहायपरटेंसिव औषधांवर असलेल्या रुग्णांच्या डेटा संकलन आणि निरीक्षणाची शिफारस केली आहे, जेणेकरून प्रतिरोधी उच्च रक्तदाबाच्या ताणाचा अचूक आढावा घेता येईल. सुधारित ट्रॅकिंग अधिक प्रभावी उपचार रणनीतीकडे नेऊ शकते आणि शेवटी या पुरातन स्थितीने प्रभावित असलेल्या लाखो भारतीयांचे आरोग्य परिणाम सुधारू शकते.
