भारताचा पहिला स्वदेशी H5N1 कोंबडी लस 20 नोव्हेंबरला लाँच
केंद्रीय मंत्री शिवराज सिंह चौहान 20 नोव्हेंबर 2026 रोजी देशातील पहिल्या स्वदेशी H5N1 लसीचे अनावरण करणार आहेत.
ही लस H5N1 उच्च रोगजनक एवियन इन्फ्लूएंजा विषाणूवर लक्ष केंद्रित करते.
बर्ड फ्लूच्या प्रकोपांचा कोंबडी पालनावर गंभीर आर्थिक परिणाम होतो.
भारतामध्ये या विशिष्ट H5N1 स्ट्रेनसाठी कोणतीही व्यावसायिक लस उपलब्ध नाही.
20 नोव्हेंबर 2026 रोजी केंद्रीय कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्री शिवराज सिंह चौहान भोपाल येथील ICAR-राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशु रोग संस्थान (ICAR-NIHSAD) मध्ये भारताची पहिली स्वदेशी इनएक्टिवेटेड H5N1 लस लाँच करणार आहेत. ही लस H5N1 उच्च रोगजनक एवियन इन्फ्लूएंजा (HPAI) विषाणूच्या Clade 2.3.2.1a स्ट्रेनविरुद्ध कोंबड्यांचे संरक्षण करण्यासाठी विशेषतः विकसित करण्यात आली आहे.
HPAI, सामान्यतः बर्ड फ्लू म्हणून ओळखली जाते, कोंबड्यांसाठी एक गंभीर संसर्गजन्य रोग आहे. हा रोग संक्रमित पक्ष्यांमध्ये जवळजवळ 100 टक्के मृत्यू दर निर्माण करू शकतो. भारतात 2006 पासून 500 हून अधिक बर्ड फ्लू प्रकोपांची माहिती मिळाली आहे, ज्यामुळे कोंबडी पालनात मोठ्या प्रमाणात मरण आणि व्यापार निर्बंधांमुळे आर्थिक नुकसान झाले आहे.
बर्ड फ्लूच्या प्रकोपांचा आर्थिक परिणाम गंभीर आहे. एका मोठ्या प्रकोपामुळे भारताच्या GDP वाढीमध्ये 1.5 टक्क्यांपर्यंतची घट होऊ शकते. याशिवाय, जर विषाणू अनियंत्रितपणे पसरला, तर देशाच्या 20 टक्क्यांपेक्षा अधिक कोंबडी जनसंख्या धोक्यात येऊ शकते. 2006 च्या प्रकोपामुळे 2,200-3,000 कोटी रुपयांच्या नुकसानाचा अंदाज आहे.
बर्ड फ्लू फक्त आर्थिक चिंता नाही, तर सार्वजनिक आरोग्यासाठीही धोकादायक आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) 2003 पासून 25 देशांमध्ये H5N1 एवियन इन्फ्लूएंजा चे 1,003 मानवी प्रकरणे नोंदवली आहेत, ज्यामध्ये 479 मृत्यूंचा समावेश आहे. Clade 2.3.2.1a स्ट्रेन कोंबड्यांमध्ये बहुतेक बर्ड फ्लू प्रकोपांसाठी जबाबदार आहे.
ICAR-NIHSAD द्वारे विकसित केलेली स्वदेशी लस या विशेष H5N1 विषाणूविरुद्ध लसीकरणाच्या पर्यायांच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी लक्ष केंद्रित करते. 20 नोव्हेंबर रोजी याचे लाँच भारतात बर्ड फ्लूवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.




