पोलियोच्या धोक्यापासून भारताला सतर्क राहण्याची गरज

भारताने 27 मार्च 2014 रोजी जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) पोलियो मुक्त घोषित केल्याने सार्वजनिक आरोग्यात एक महत्त्वाची उपलब्धी साधली आहे. तथापि, अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तानमध्ये जंगली पोलियो व्हायरस अद्याप सक्रिय असल्याने देशाला सतर्क राहणे आवश्यक आहे. भारतात जंगली पोलियो व्हायरसचा अंतिम प्रकरण 13 जानेवारी 2011 रोजी नोंदवला गेला होता, परंतु पुनः संक्रमणाच्या संभाव्यतेमुळे टीकाकरण आणि निरीक्षणाच्या प्रयत्नांची आवश्यकता आहे.

ग्लोबल पोलियो एराडिकेशन इनिशिएटिवने अलीकडेच अहवाल दिला की 21 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत अफगाणिस्तानमध्ये 42 प्रकरणे आणि पाकिस्तानमध्ये 6 प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत. हे आकडे भारतात मजबूत टीकाकरण कार्यक्रम आणि निरीक्षण प्रणालींच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकतात. इंडिया नॅशनल पोलियोप्लस कमिटीचे अध्यक्ष गुलाम ए. वहानवती यांनी सांगितले की, पोलियो मुक्त असणे म्हणजे या रोगापासून सुरक्षित असणे नाही, त्यामुळे सतर्कता आवश्यक आहे.

पोलियो एक अत्यंत संसर्गजन्य रोग आहे जो फेकल-ओरल मार्गाने पसरतो, आणि हा कायमचा पक्षाघात होण्यास कारणीभूत ठरतो. चेननईतील रेनबो चिल्ड्रन हॉस्पिटलच्या बालरोग तज्ञ डॉ. अपर्णा जी यांनी सांगितले की, रोगाची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी सततच्या टीकाकरणाच्या प्रयत्नांचे महत्त्व आहे. भारतात लहान मुलांसाठी इनेकटेड पोलियो व्हॅक्सिन (IPV) आणि ओरल पोलियो व्हॅक्सिन (OPV) वापरले जातात. नियमित टीकाकरण आणि पल्स पोलियो मोहिम महत्त्वाच्या रणनीती आहेत, विशेषतः दुर्बल समुदायांपर्यंत पोहोचण्यासाठी.

टीकाकरणाबरोबरच, प्रभावी निरीक्षण भारताच्या पोलियो मुक्त स्थितीचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक आहे. तीव्र फ्लॅसीड पॅरालिसिस (AFP) साठी निरीक्षण आणि सीवेज नमुन्यांचे पर्यावरणीय परीक्षण संभाव्य व्हायरस संचरणाची लवकर ओळख करण्यासाठी आवश्यक साधने आहेत. डॉ. अपर्णा यांनी सांगितले की, संशयास्पद प्रकरणांची वेळेत ओळख झाल्यास सार्वजनिक आरोग्य प्रतिसाद जलद होऊ शकतो. समुदाय आधारित निरीक्षण उपक्रमांची शिफारस केली जाते, ज्यामुळे ओळख क्षमतांचा विकास होतो.

भविष्यात, भारताने हे सुनिश्चित करण्यास प्राधान्य द्यावे की लहान मुलांना नियमित टीकाकरण मिळावे आणि टीकाकरण मोहिम दुर्बल समुदायांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचावे. शेजारील देशांमध्ये जंगली पोलियो व्हायरसचा संचरण हे दर्शवते की जागतिक उन्मूलन प्रयत्न अद्याप अपूर्ण आहेत. आंतरराष्ट्रीय सहकार्य, व्यापक टीकाकरण कव्हरेज, आणि मजबूत निरीक्षण प्रणाली भारतातील आणि बाहेरील मुलांच्या आरोग्याचे संरक्षण करण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असतील.