भारताची जीवन प्रत्याशा 71 वर्षे, पाकिस्तानपेक्षा अधिक
WHO नुसार, भारतीयांची जीवन प्रत्याशा पाकिस्तानपेक्षा जास्त आहे, पण बांगलादेशीयांपेक्षा कमी आहे, 2021 नंतरच्या आरोग्य मेट्रिक्समध्ये महत्त्वपूर्ण बदलांसह.
भारताची जन्माच्या वेळी जीवन प्रत्याशा 71 वर्षे आहे, पाकिस्तानमध्ये 68.2 वर्षे आणि बांगलादेशमध्ये 72.7 वर्षे आहे.
भारताची स्वस्थ जीवन प्रत्याशा 2023 मध्ये 60.6 वर्षे झाली आहे, जी 2021 मध्ये 58.4 वर्षांच्या कमी स्तरावरून उभारी घेत आहे.
गैर-संचारी रोग आता भारतातील मृत्यूंचा 75% भाग बनतात, जो देशाच्या आरोग्य प्रोफाइलमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल दर्शवतो.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) ताज्या आकडेवारीनुसार, भारतीयांची जीवन प्रत्याशा 2023 मध्ये 71 वर्षे आहे, जी पाकिस्तानच्या तुलनेत अधिक आहे. तथापि, हे बांगलादेशच्या 72.7 वर्षांच्या जीवन प्रत्याशेपेक्षा कमी आहे. या डेटाने दक्षिण आशियामध्ये आरोग्य असमानता स्पष्ट केली आहे, विशेषतः COVID-19 महामारीच्या प्रभावाच्या संदर्भात.
ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारताची जीवन प्रत्याशा महामारीच्या काळात बदलली आहे. 2019 मध्ये जीवन प्रत्याशा 70.5 वर्षे होती, जी 2021 मध्ये 68.1 वर्षांपर्यंत कमी झाली, नंतर 2023 मध्ये 71 वर्षांपर्यंत पुन्हा वाढली. गेल्या दोन वर्षांत 2.9 वर्षांची वसूली भारताच्या आरोग्य प्रणालीच्या ताकदीचे प्रतीक आहे, तरीही स्वस्थ जीवन प्रत्याशामध्ये केवळ 2.2 वर्षांची वाढ झाली आहे.
WHO च्या अहवालानुसार, भारतीय अधिक काळ जगत असले तरी त्या वर्षांची गुणवत्ता चिंतेचा विषय आहे. 2023 मध्ये स्वस्थ जीवन प्रत्याशा 60.6 वर्षे आहे, जी 2019 च्या स्तरावरून थोडी अधिक आहे. यामुळे असे सूचित होते की दीर्घकालीनता वाढत असली तरी, चांगल्या आरोग्यात घालवलेले वर्षे त्या प्रमाणात वाढत नाहीत. डेटा दर्शवतो की 60 वर्षांच्या वयात, व्यक्ती 18.8 वर्षे जगण्याची अपेक्षा करू शकतो, ज्यात 13.7 वर्षे चांगल्या आरोग्यात घालवली जातील.
भारतामध्ये रोगांची बदलती प्रोफाइल उल्लेखनीय आहे, ज्यामध्ये गैर-संचारी रोग (NCDs) आता मृत्यूंचा 75% कारण बनतात, जो 2000 मध्ये 34% होता. मृत्यूचे प्रमुख कारणे देखील बदलली आहेत, ज्यामध्ये इस्केमिक हृदय रोग आणि मधुमेह आता प्रचलित आहेत, तर संक्रामक रोगांमध्ये तपेदिकाचा मृत्यूचा प्रभाव कमी झाला आहे.
आगामी काळात, भारताची आरोग्य धोरणे आता दीर्घकालीन रोगांचे व्यवस्थापन आणि वृद्ध लोकसंख्येसाठी जीवनाची गुणवत्ता सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करेल. या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी सतत निरीक्षण आणि हस्तक्षेप आवश्यक असेल, विशेषतः जागतिक आरोग्य प्रवृत्त्या ज्या NCDs च्या वाढीवर जोर देतात.
