भारताने पहिला स्वदेशी H5N1 पोल्ट्री लस सादर केला
20 नोव्हेंबर 2026 रोजी भारत H5N1 बर्ड फ्लूविरोधात पहिल्या स्वदेशी विकसित लसीचे अनावरण करणार आहे.
ही लस ICAR-NIHSAD, भोपालने विकसित केली आहे.
भारताने 2006 पासून 500 हून अधिक H5N1 प्रकोपांचा सामना केला आहे.
भारतामध्ये H5N1 साठी व्यावसायिक लसीकरण सध्या बंदी आहे.
भारत 20 नोव्हेंबर 2026 रोजी H5N1 बर्ड फ्लूविरोधात पहिल्या स्वदेशी विकसित लसीचे अनावरण करणार आहे. ही लस भारतीय कृषी संशोधन परिषद-राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशु रोग संस्थान (ICAR-NIHSAD) द्वारा भोपालमध्ये विकसित करण्यात आली आहे आणि ती कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्री द्वारे राष्ट्राला समर्पित केली जाणार आहे.
या लसीचे अनावरण हे HPAI नियंत्रणासाठी जागतिक स्तरावर एक महत्त्वपूर्ण टप्पा दर्शवते, विशेषतः प्रमुख पोल्ट्री उत्पादक क्षेत्रांमध्ये. तथापि, पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की या लाँचचा अर्थ वैज्ञानिक यश आहे, जो क्षेत्रात व्यापक लसीकरणासाठी तात्काळ नियामक मान्यता नाही. ICAR-NIHSAD च्या उच्च-सुरक्षा बायोसुरक्षा सुविधांमध्ये विकसित केलेली ही निष्क्रिय लस भारतीय पोल्ट्रीमध्ये प्रचलित H5N1 स्ट्रेनवर लक्ष केंद्रित करते, त्यामुळे देशाच्या विशिष्ट विषाणू रेषेसाठी एक व्यावसायिक लसीची दीर्घकालीन आवश्यकता पूर्ण होते.
2006 मध्ये भारतात H5N1 ची पहिली ओळख झाल्यापासून, देशाने H5N1 आणि H5N8 दोन्हीच्या 500 हून अधिक प्रकोपांचा सामना केला आहे. सरकारी मूल्यांकनानुसार, एक अनियंत्रित महामारी 20% पेक्षा जास्त राष्ट्रीय पोल्ट्री जनसंख्येला धोका निर्माण करू शकते आणि देशाच्या GDP वाढीला 1.5% पर्यंत कमी करू शकते. याशिवाय, स्थानिक क्लेडशी संबंधित मानवी प्रकरणांच्या पुष्टी आणि स्तनधारी प्राण्यांमध्ये फैलावाच्या घटनांमुळे वन आरोग्याच्या चिंतांचा वाढ होत आहे.
या वैज्ञानिक यशाच्या बाबतीत, H5N1 साठी व्यावसायिक आणि आपातकालीन लसीकरण भारतात सध्या कठोरपणे बंदी आहे. आंतरराष्ट्रीय पशुवैद्यकीय तज्ञांसाठी एक महत्त्वाची तांत्रिक बाब म्हणजे ICAR-NIHSAD द्वारे विकसित केलेली लस H5N1 क्लेड 2.3.2.1a वर लक्ष केंद्रित करते, जी H5N1 क्लेड 2.3.4.4b पासून खूप भिन्न आहे, जी युरोप, उत्तर आणि दक्षिण अमेरिका आणि आफ्रिकेत पोल्ट्री हानीसाठी जबाबदार आहे.
आगामी काळात, या लसीच्या सादरीकरणामुळे भारतात पोल्ट्री आरोग्य व्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात बदल होऊ शकतो, तरीही व्यावसायिक वापरासाठी नियामक चौकट विकसित करणे आवश्यक आहे. आगामी समर्पण समारंभाने कृषी आणि पशुवैद्यकीय क्षेत्रातील राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय हितधारकांचे लक्ष वेधून घेण्याची अपेक्षा आहे.




